Post-pandemische dystopieën staan centraal in de meest gevierde romans van Emily St. John Mandel. Station Elf (2014), dat de Prix des Libraires du Québec, de Arthur C. Clarke Award, de Toronto Book Award won en finalist was voor de National Book Award en de PEN/Faulkner, speelt zich af vóór, tijdens en nadat een hevig besmettelijke griep 99 procent van de wereldbevolking heeft weggevaagd. Zee van rust (2022), dat ze mij ooit omschreef als ‘autofictie door een sciencefictionlens gecombineerd met tijdreizen’, beslaat vijf eeuwen, beginnend in 1912, met een pandemie die de bevolking van de aarde uitroeide (het werd geschreven tijdens de COVID-pandemie).
In haar nieuwe roman, Exit partij, de dystopie is politiek. Het is het jaar 2031. “De Verenigde Staten waren ten onder gegaan na een staatsgreep”, schrijft ze. “Verschillende staten hadden zich binnen een week na de staatsgreep afgescheiden, alleen of in allianties met buurlanden.” Na verloop van tijd verschijnt er weer een Verenigde Staten, een toezichtstaat met krachtige controles.
In ons laatste gesprek zei Mandel dat ze werkte aan “een nieuwe roman met personages uit twee van mijn vorige boeken.” En hier is het; wat je motiveerde om te schrijven Verlaat de partij? vroeg ik.
“Ja, hier is hij! Er waren een paar uitgangspunten voor deze roman. Een daarvan is dat jaren na het publiceren van mijn tweede roman, Het pistool van de zangerIk bleef gefascineerd door een personage uit dat boek, Ari. Ik vroeg me af hoe ze zou zijn na een hele lange gevangenisstraf, en ik wilde weer over haar schrijven.
“Het andere uitgangspunt was juist de steeds nijpender wordende politieke situatie waarin we ons in de Verenigde Staten bevinden. Ik begon deze roman te schrijven in het voorjaar van 2022, niet lang voordat ik met u sprak, en het land was toen nog maar iets minder verdeeld dan nu. We zagen al de effecten op onze politiek van jaren van succesvolle desinformatiecampagnes. Er is helaas geen wilde sprong van speculatieve verbeeldingskracht voor nodig om me voor te stellen dat het land uiteenvalt, en ik was geïnteresseerd in hoe de nasleep van een nationale ineenstorting eruit zou kunnen zien. Ik ben nooit bijzonder geïnteresseerd geweest in rampen, maar ik ben wel geïnteresseerd in de nasleep ervan. Er schuilt hoop in het nadenken over de wereld die volgt op catastrofale gebeurtenissen.’
*
Jane Ciabattari: Verlaat de partij De cast van personages omvat Ari Waker, de slechterik die haar neef en partner in crime chanteert. Anton Waker, het centrale personage in Het pistool van de zanger (2015). Elders in de roman ontmoeten we Lucas Alkaitis, de schilder uit Het Glazen Hotel. Wat trok je terug naar Ari en Anton, en naar Lucas?
Emily St. John Mandel: Dit is geen spoiler, want het is letterlijk de plot van een roman die ik in 2010 publiceerde, maar een van de bepalende gebeurtenissen in Ari’s leven is haar beslissing om een contract af te sluiten voor haar neef Anton. Dus zoals ik al zei, ik wilde weer over Ari schrijven, en ik had het gevoel dat er sprake was van emotionele berekeningen waarbij het betrekken van Ari in dit boek vereiste dat Anton ook in het boek moest worden betrokken.
Voor mij zijn de dubbelgangers een belichaming van dat tegenleven: wat als er plotseling weer een andere versie van jou voor je zou verschijnen?
Lucas is er grotendeels vanwege het schilderij, Zwaan duikdie door het verhaal beweegt. Ik ben geïnteresseerd in de manier waarop kunst zich door de tijd beweegt, de manier waarop verschillende mensen decennialang of soms eeuwenlang relaties hebben met een bepaald kunstwerk. Dus ik wilde daarover schrijven, en ik dacht: “Nou, ik heb dit personage al van Het Glazen Hotel die schilder is, misschien is het interessant om hem hierbij te betrekken.”
JC: Wat vind jij boeiend aan criminaliteit?
EM: In het echte leven is het helemaal niet boeiend. Criminaliteit in het echte leven ziet er triest en smerig uit. Het lijkt op alle opgesloten mensen die ik heb ontmoet tijdens evenementen in gevangenissen. Maar in fictie kan het op een interessante manier een plot aansturen.
JC: En de kwantumverstrengelingstheorie, waarbij deeltjes met elkaar verbonden zijn in de tijd in plaats van in de ruimte, waaruit meerdere van uw romans blijken?
EM: Het is gewoon zo raar. Einstein noemde het ‘spookachtige actie op afstand’. Ik hou van de griezeligheid.
JC: Hoe ben je tot de titel gekomen, Verlaat de partij?
EM: Ik ben verschrikkelijk in titels! Mijn oorspronkelijke titel voor deze roman was James Exits the Party, wat klinkt als een regie, en dat is ook een kleine glimp van een eerdere versie van de plot. Ik vond die titel leuk, maar letterlijk niemand anders. Mijn vrouw en ik praatten er eindeloos over, en zij kwam er ook daadwerkelijk mee op de proppen Verlaat de partij.
JC: Je openingsscène zet de puzzel op. Ari Waker, 48, vrijgelaten uit de gevangenis in het voorjaar van 2031 nadat ze achttien jaar had uitgezeten voor het afsluiten van een contract over het leven van haar neef Anton (“Het was een vergissing en ik ben die persoon niet meer”), is verheven over haar vrijheid terwijl ze door Los Angeles loopt: “de bloei van de jacarandabomen voelde voor Ari als genade.” Terwijl ze in de gevangenis zat, waren de Verenigde Staten uiteengevallen in een burgeroorlog, afzonderlijke natiestaten, tegenstanders en allianties; het tweede deel van de roman speelt zich af in een parallelle autoritaire Verenigde Staten. Op deze lentedag hebben internationale vredestroepen zojuist de stad verlaten en Ari’s kamergenote Gloria neemt haar mee naar Kareems feest om het einde van de avondklok in de hele stad te vieren.
Daar ontmoet Ari een vreemdeling genaamd Saraya in een zilverkleurige jurk die haar herkent en haar ‘Ibari’ noemt, haar officiële naam. Later ziet ze een vrouw die er identiek uitziet als Saraya, maar een korte spijkerbroek en een T-shirt draagt, en blijft maar zeggen: “Ik weet niet waar ik ben.” Tegen het einde van de nacht verdwijnt Kareem, net als een schilderij aan zijn muur. Identieke karakters op hetzelfde feest. Identieke landen, met verschillende politieke systemen en vrijheden. Dubbelgangers, dubbelgangers, verankeren deze roman. Hoe heb je die verhaallijn ontwikkeld?
EM: Langzaam en met grote moeite. Ik ben al heel lang geïnteresseerd in het idee van het tegenleven, dat is het leven dat je niet hebt geleefd: het leven waarin je met een ander persoon trouwde, of naar een andere school ging, of emigreerde in plaats van te blijven, of andersom, en de manier waarop al die beslissingen je ertoe zouden hebben aangezet een iets andere versie van jezelf te worden.
Maar dat kadert het idee van het tegenleven in termen van keuzevrijheid. Er is nog een andere mogelijkheid, namelijk dat als je in een ander land of in een ander gezin was opgegroeid, je daardoor ook een iets andere versie van je huidige zelf zou worden. Voor mij zijn de dubbelgangers een belichaming van dat tegenleven: wat als er plotseling weer een andere versie van jou voor je zou verschijnen? Het is interessant om na te denken over het tegenleven van het individu, maar het is ook interessant om na te denken over het tegenleven van de staat. Ik kan me gemakkelijk een versie van de Verenigde Staten voorstellen die in chaos vervalt, maar het is ook niet moeilijk om me een versie voor te stellen die steeds verder een autoritair pad afdwaalt, vooral als we verschrikkingen tegenkomen zoals de ICE-aanvallen in Minneapolis.
JC: Ari werd haar hele leven geplaagd door voorgevoelens. Ze voelt zich door ‘een onzichtbare draad’ naar het feest bij Kareem getrokken. Later voelt ze aan wanneer het haar laatste dag in een motel in Ohio zal zijn, of weet ze wanneer het gevaarlijk is om op een parkeerplaats in Texas te staan. In veel gevallen behoeden haar voorgevoelens haar voor gevaar. Waarom heb je dit als karaktereigenschap gekozen?
EM: Ik ben altijd geïnteresseerd in personages die over een speciale kwaliteit beschikken – vooruitziendheid in dit geval, of intelligentie, of voorkennis – die hen van hun lot zou moeten redden, maar dat niet doet. Ik vind het interessant vanuit een narratief perspectief.
JC: Een deel van de intriges van de puzzel van Verlaat de partij is de structuur. De roman is verdeeld in drie delen: A-Side, dat één universum beschrijft, B-Side, dat zich afspeelt in een parallel universum, en Swan Dive, dat gaat over een centraal terugkerend beeld, een schilderij gemaakt door Lucas Alkaitis, de vader van Sebastian, in 1968, dat in de openingsscène aan de muur van Kareems appartement hing. Hoe is deze structuur geëvolueerd?
Het is interessant om na te denken over het tegenleven van het individu, maar het is ook interessant om na te denken over het tegenleven van de staat.
EM: Ik begon met de wereld aan de A-kant, deze versie van de wereld waarin de Verenigde Staten ongedaan zijn gemaakt en talloze nieuwe kleine naties zich vormen. Ik wist al vroeg dat er dubbelgangers van twee personages in die wereld zouden komen, en ik besefte na een tijdje dat ik moest verantwoorden waar ze vandaan kwamen, dus dat bracht mij ertoe het B-Side-universum te ontwikkelen, dat een eigen leven ging leiden; het was interessant om na te denken over de psychologische implicaties van het leven in een autoritaire toezichtstaat.
JC: Je bent een meesterlijke wereldbouwer, omdat je in je romans een multiversum hebt gecreëerd, soms meerdere werelden, die elkaar kruisen, in één boek, zoals in Verlaat de partij. Hoe beheer je de details en houd je alles gesynchroniseerd? Heeft u computerprogramma’s? Muren van beelden of woorden? Hoe ziet jouw schrijfruimte eruit? Speel je muziek?
EM: De details van een bepaald boek zitten altijd in mijn hoofd terwijl ik een roman schrijf, maar ik verlies de hele tijd het multiversum uit het oog. Soms moet ik herinnerd worden aan de verbanden tussen boeken. Ik was vergeten dat de architect van het Ponzi-plan erin zat Het Glazen Hotel maakt een gastoptreden in Het Lola-kwartet totdat iemand het laatst op Instagram noemde.
Ik heb het idee van een muur van woorden altijd leuk gevonden, en ik heb dat ooit geprobeerd met een vorig boek – ik denk van wel Het Glazen Hotel– maar ik heb gewoon niet echt de ruimte op de muur voor dat soort dingen, en het werd eerder omslachtig dan nuttig. Ik heb met computerprogramma’s gespeeld, maar ik kom altijd hetzelfde probleem tegen, waarbij de oplossing ingewikkelder en ingewikkelder begint te voelen dan het probleem.
Ik luister soms naar ambient-muziek terwijl ik aan het schrijven ben; ik vind het album leuk Slaapdoor Max Richter – maar tegenwoordig luister ik vaker naar witte ruis, regen of de Stille Oceaan.
Al jaren verdeel ik mijn tijd tussen New York City en Los Angeles. In LA is het hele appartement een eenpersoonskamer. Ik vind het heerlijk om daar te zijn, omdat de meeste van mijn vrienden daar op dit moment zijn, maar ik heb meer ruimte in New York City. In New York, waar ik de afgelopen maanden vooral ben geweest, deel ik een kantoor met mijn vrouw. Ik werk aan een sta-bureau naast een raam met uitzicht op de East River. Ik hou ervan om naar de bewegingen van boten te kijken.
JC: Hoe omschrijf jij jouw werk? Speculatieve fictie? Literaire fictie? Sciencefiction?
EM: Al het bovenstaande. Ik hou van het idee dat een boek meer dan één genre kan zijn.
JC: Welke auteurs lees je?
EM: Ik ben meer geïnteresseerd in hedendaagse fictie dan in welke andere categorie boeken dan ook. Er zijn een handvol auteurs van wie ik het nieuwste boek onmiddellijk koop zodra ik het in de boekwinkel tegenkom: Charles Yu, Olivia Laing, Jesmyn Ward, Zadie Smith, Dan Chaon, Han Kang. Waarschijnlijk anderen waar ik niet aan denk.
JC: Waar ben je nu/later mee bezig?
EM: Ik ben net aan een nieuwe roman begonnen. Ik heb ook gewerkt aan het pilotscript voor een tv-bewerking van Verlaat de partijen ik heb nog een paar andere schermprojecten in ontwikkeling. Ik probeer een verfilming te krijgen van Gisteravond in Montréal en een tv-aanpassing van Het Lola-kwartet van de grond.
____________________________________________
Verlaat de partij door Emily St. John Mandel is verkrijgbaar bij Alfred A. Knopf, een imprint van Knopf Doubleday Publishing Group, een divisie van Penguin Random House, LLC.
