Wie is Peter Thiel eigenlijk? Maverick, of monster? Er is weinig bekend over de excentrieke miljardair die onze wereld manipuleert vanuit diverse bunkers, maar wat we met zekerheid kunnen zeggen is dat de man ooit een jongen was. En zoals sommigen van jullie misschien al hebben afgeleid uit de naam van zijn bedrijf, Palantir, was die jongen geobsedeerd door JRR Tolkien’s Heer van de ringen.
Hoewel hij beroemd is omzichtig, is Thiel er behoorlijk open over zijn nerdy verleden. Naast Palantir was hij eigenaar van verschillende andere bedrijven die genoemd zijn ter ere van LOTRwaaronder Mithril Capital, Valar Ventures, Lembas Capital en Rivendell One LLC. In 2023, vertelde hij De Atlantische Oceaan hij heeft de serie minstens tien keer gelezen.
En volgens Max Chafkin, auteur van de uitgebreide Thiel-biografie, De tegendraadse, zijn laatste jaarboekcitaat was dit, van De Hobbit: “Het grootste avontuur is wat ons te wachten staat. Vandaag en morgen moeten we nog zeggen. De kansen, de veranderingen, kun je allemaal maken. De vorm van je leven ligt in jouw handen om te doorbreken.”
Alles goed en zo, zoals gecultiveerde excentriciteiten gaan. Maar zoals Matthew Sitman opmerkte in een recente aflevering van ‘Know Your Enemy’, een podcast die rechtse hoge pieten analyseert vanuit een links perspectief, was dit exacte citaat: niet uit het boek De Hobbit. Het was van de Tekenfilm uit 1977.
Gegeven: iedereen zit een beetje in het laatste jaar, maar deze fout is merkwaardig voor een superberoemde superfan. En het vormt een mooie steen in de rijzende muur van theorie die suggereert dat Thiel dat wel heeft gedaan eigenlijk niet gelezen Tolkiens boeken. Of in ieder geval niet als zorgvuldig, zoals hij beweert.
*
Het is al zorgwekkend genoeg dat een van de machtigste mannen ter wereld zijn imperium heeft gemodelleerd naar een kinderfantasieserie. Maar wat betekent het als hij alles heeft gekregen? fout?
Emily Nussbaum bedacht de term ‘slechte fan’ in een reeks essays uit 2014. Schrijvend over het fenomeen van fans die opzettelijk de essentie van een subversieve of satirische tekst lijken te missen – zoals bijvoorbeeld de gasten die Walter White een onironische ‘badass’ noemen – merkte Nussbaum op dat onze liefde voor iets soms de overhand kan krijgen onze kritische vermogens. Wat hier wel eens het geval zou kunnen zijn.
Thiel kon dol zijn op de gevechtsscènes en het evenwicht van de elfen zo veel dat hij blind blijft voor Tolkiens kritiek op het fascisme. Die grote spin is tenslotte heel gaaf.
Volgens De geïnformeerde alarmisteen anonieme Substack met Cassandrische boventonen, zo simpel kan het zijn. Want – ondanks tovenaars van middelmatige orde – is het morele universum van Midden-Aarde tamelijk zwart-wit.
De hebzuchtigen zijn slechteriken, de nederigen zijn goed. En bedrijven als Palantir en Mithril kunnen gemakkelijk op deze as worden ingedeeld. The Alarmist suggereert dat Thiel’s werken ‘Sarumans overmoed’ weerspiegelen, een ‘dwergachtige lust voor mineralen’ en misplaatst ‘vertrouwen in de onvermijdelijke grootsheid van de Mannen van het Westen’, à la Denethor, de gedoemde rentmeester van Gondor.
Het feit dat Thiel gemakkelijk kan worden vergeleken met de voor de hand liggende schurken uit de serie suggereert dat hij het wereldbeeld van Tolkien niet deelt. En in mijn ogen lijkt de man het meest op Saruman, de boze tovenaar die zich aansluit bij de boze koning. (En kapt oerbossen voor een ongewenste industriële revolutie. En verkoopt persoonlijke gegevens aan een ondemocratische geheime politie…)
Wat doet Grote goedgelovigheid is het feit dat zo’n figuur zich met opzet op één lijn zou stellen met de verliezers. Omdat – spoiler alert – de slechteriken falen.
We zouden kunnen zeggen dat Thiel een slechte fan, een slechte lezer en een slechterik is, en het daarbij laten. Maar er is nog een andere mogelijkheid. Misschien waren Midden-aarde verkeerd gelezen.
*
Afgelopen winter binnen Onenigheid’, overwoog Gerry Canavan, die een les over Tolkien geeft aan de Marquette Universiteit Heer van de ringen vanuit vogelperspectief.
Met niemand anders dan de OG-kritische theoreticus Fredric Jameson – die Tolkiens wereld ooit een wereld van ‘reactionaire nostalgie’ noemde – merkte Canavan op dat Middle Earth ‘ondergedompeld is in racisme (de superioriteit van de eerlijke en nobele elfen, de inferioriteit van de brutale, bastaard-orcs), kolonialisme en imperialisme (de terugkeer van de koning betekent het herstel van het imperium), en diep retrograde seksisme (met een kern van karakters die overwegend mannelijk is).
Er is ook een algemeen wantrouwen jegens democratie, steden, modernisering, vooruitgang, cultureel relativisme en materialisme ten gunste van monarchisme, agrarisme, stilstand, fantasieën over goed versus kwaad, en een traditionalisme dat soms grenst aan religieus fundamentalisme. ..De Heer van de ringen is een serie die geobsedeerd is door ruïnes, bloedlijnen, het goddelijke recht van aristocraten en een gevoel van geschiedenis als een tragische, eindeloze val uit de gratie.
Bij deze lichten, het doet Het is logisch dat conservatieven met koninklijke aspiraties – mannen als Thiel en zijn mede-Tolkien-liefhebber/beschermeling JD Vance – naar de serie zouden neigen. Dat is niet zozeer de schuld van de auteur als wel het fantasy-genre zelf, dat zich zo vaak bezighoudt met restauratie.
Dus misschien de man kan dicht lezen. Maar ik, ook een vastberaden superfan, kan mijn linkse weerlegging nog steeds delen. Samwise Gamgee is een held uit de arbeidersklasse. De Ent-revolutie heeft een groene code. Éowyn is een feministe. En de hele serie is anti-oorlog.
Maar dit is om zowel het probleem als de aantrekkingskracht van een zwart-wit moreel universum te omcirkelen: als het altijd neerkomt op slechterik versus goederik, kunnen we complicaties uitsluiten. Wat ik niet kan gebruiken, moet ik negeren. Er is tenslotte oorlog gaande.
Hoewel Canavan “de gevreesde mogelijkheid overweegt dat Vance en zijn soortgenoten gelijk hebben over Tolkien”, pleit hij ook voor het uithoudingsvermogen van de serie. Het boek kan immers niet kiezen hoe het geïnterpreteerd wordt. En die geliefde personages zouden ‘de volgende eeuw besteden aan het proberen uit te vinden wat de War of the Ring eigenlijk betekende’.
De feilbare hobbits en tovenaars sluiten zich aan bij de geschiedenis; dat moet ook Petrus. Dat moeten wij ook.
Ik denk dat het is zoals Tolkien zelf nooit heeft gezegd. “De kansen, de veranderingen, zijn allemaal aan ons.”
