Jérôme Lindon, Jérôme Lindon: over de relatie tussen Jean Echenoz en zijn uitgever

van Jean Echenoz Jérôme Lindon vertelt in zestig spaarzame, aanhankelijke, soms licht getande pagina’s de twintigjarige relatie die de auteur genoot met zijn uitgever, een legende van het Franse literaire establishment. Het verhaal begint in 1979 met een onverwachte oproep naar Lindons kantoor en een contract voor een eerste roman dat vrijwel alle anderen hadden afgewezen; het eindigt met het nieuws van Lindons dood aan kanker in 2001. Tussen deze twee polen schetst Echenoz een levendige en persoonlijke kijk op de banden en kleine psychoses die kunnen optreden wanneer twee mensen samenwerken, en soms in conflict, gebaseerd op een gedeelde liefde voor taal en voor de kunst van de schrijver.

Vijf jaar nadat Echenoz zijn noodlottige eerste bezoek aan Editions de Minuit had gebracht, en amper een jaar voordat ik Jean zelf ontmoette, beklom ik dezelfde smalle trap aan de Rue Bernard-Palissy 7 om Jérôme Lindon te ontmoeten. Ik kan me geen ‘vriendelijk klinkende’ vrouw op de tweede verdieping herinneren, hoewel ik veronderstel dat zij het was die mij naar boven leidde, net als Jean. Wat ik me wel herinner is het gevoel van intimidatie met ontzag, dat zo vakkundig en grappig werd opgeroepen in Echenoz’ beschrijving van zijn eigen eerste ontmoeting; de indruk van de lange, wrange Jérôme Lindon die achter zijn bureau zat, terwijl ik op een niet erg comfortabele stoel zat die kilometers ver van de grote man leek te staan.

Echenoz schetst een levendig en persoonlijk beeld van de banden en kleine psychoses die kunnen optreden wanneer twee mensen samenwerken, en soms in conflict.

Het was september 1984. Ik was op huwelijksreis met mijn eerste vrouw en net als de jonge doorzetters die we waren, hadden we onze huwelijksreis gecombineerd met een zakenreis, zij om een ​​schrijver te interviewen voor de Parijs recensiemij om collega-uitgevers te bezoeken. Het feit dat Jérôme Lindon mij überhaupt ontving, had minder te maken met mijn persoonlijke status in de uitgeverswereld – een beginnende redacteur bij Random House had ik niet – dan met het feit dat ik zo vriendelijk was voorgesteld door een geducht literair agent, een vriend van een vriend van de familie.

‘Van die eerste ontmoeting heb ik een herinnering bewaard die zowel vaag als precies is’, schrijft Echenoz, en ik zou hetzelfde kunnen zeggen. Ik weet dat er sprake was van grote hoffelijkheid, eerst door mij überhaupt te zien, en vervolgens door mij te behandelen alsof ik iemand was die de moeite waard was om gezien te worden. Ik denk dat er wat algemeen advies bij betrokken was, van de veteraan tot de tyro. Bovenal was er de hartelijke aanbeveling van Lindon, tamelijk genereus jegens een onervaren jonge redacteur, dat ik de Engelstalige rechten verwierf op het boek van Marguerite Duras. L’Amantdat net was verschenen en al voor opschudding zorgde. Ik weet niet meer of hij mij een exemplaar heeft gegeven of dat ik er een heb gekocht; op het exemplaar dat ik nog steeds bezit, staat op de eerste pagina een prijs gekrabbeld (49 frank, destijds ongeveer $ 5), naast een discrete postzegel om te bewijzen dat het geen winkeldiefstal was.

Ik nam de roman plichtsgetrouw mee naar New York en probeerde de rechten te verwerven, maar de machthebbers van Random House beschouwden Duras als een speciaal item, geschikt voor een Grove Press-achtig publiek, en geen goede investering van hun megadollars. Ze lieten het boek naar hun zusterhuis Pantheon gaan, dat de reputatie had dergelijke verliezende voorstellen te verwelkomen. De minnaar ging naar nummer 9 op de New York Times bestsellerlijst, waardoor de reputatie van Duras in de Engelstalige wereld werd versterkt en ik een prestigieuze spijt kreeg van mijn CV. Zo gaat het.

Het was rond dezelfde tijd dat een andere Minuit-titel, Cherokee door een zekere Jean Echenoz, werd mij ter lezing overhandigd door Jonathan Galassi, die destijds Random House’s redacteur was van onverkoopbare genres als poëzie en vertalingen, en poëzie in vertaling. Ik verslond de roman in één keer, bracht mijn enthousiasme over op Galassi, en we gingen samen het pitchen voor Jason Epstein, destijds de hoofdredacteur van het label. Ik zie Jason nog steeds door de Franse editie bladeren, een opmerking maken over auteurs met ‘onuitspreekbare’ namen (Jean vertelt een komische echo van een soortgelijke zorg in een van zijn eerste gesprekken met Lindon), en die over ons hoofd de gang in gooien.

Zoals Echenoz in zijn memoires zegt over de slechte prestaties van zijn eigen eerste boek, waren de verkopen “buiten de kwestie: ik heb een uitgever en het is Jérôme Lindon. De rest is onbelangrijk.”

Gelukkig voor mij had dit verhaal een gelukkiger einde dan de Duras-aflevering: toen ik hoorde dat de rechten op de afgewezen roman van Echenoz waren verworven door David R. Godine, schreef ik Godine om mezelf voor te stellen als vertaler. David nam me dapper aan, en Cherokee werd in 1987 door hem uitgegeven – het begin van een lange samenwerking en vriendschap met David, met zijn uitgeverij (waar ik uiteindelijk zeven jaar als hoofdredacteur heb gewerkt), en vooral met Jean zelf, van wie ik nu tien boeken heb mogen vertalen – waaronder Jérôme Lindon.

Ik veronderstel dat ik ‘elf boeken’ moet zeggen, aangezien de gezamenlijke roman hier niet bij wordt geteld Semaines de Suzanne (gepubliceerd in het Engels als S: Een roman), mede geschreven door Jean, Harry Mathews, Patrick Deville, Florence Delay en drie anderen, waaronder ondergetekende, die ook enkele Franse bijdragen hebben vertaald. Het project kwam tot stand toen Jean in 1990 een residentie kreeg toegewezen aan het Atlantic Center for the Arts in New Smyrna Beach, Florida. Nadat we waren uitgenodigd om zich bij zijn team aan te sluiten, kregen we de opdracht om een ​​stuk fictie te schrijven over de drie weken durende residentie, tussen middagen op het strand, nachten in de plaatselijke bar (The Breakers), uitstapjes naar nabijgelegen bezienswaardigheden (waaronder een shuttle-lancering bij Cape Canaveral) en werken aan onze eigen projecten. We bedachten een hoofdpersoon, Suzanne, schetsten de basisverhaallijnen, verdeelden de hoofdstukken en haalden onze notitieboekjes tevoorschijn.

Na drie weken hadden we een ruw manuscript, dat Jean graag terugbracht naar Jérôme Lindon om te publiceren. Zoals hij vertelt, was de ontvangst niet bepaald geweldig: “Een uur later belt Jérôme Lindon: Irène vertelt me ​​dat je je dit afvroeg. Dus laat me je vertellen, ik denk dat dit ding waardeloos is, zegt hij in wezen, het is heel slecht, het is heel slecht voor je, ik publiceer het zodat geen enkele andere uitgever het in handen krijgt.” En inderdaad, Semaines de Suzanne werd in april 1991 gepubliceerd door Minuit, met zo min mogelijk ophef (hoewel het ook in het Japans en, geloof ik, Duits werd vertaald). Het trok weinig aandacht en er werd nauwelijks een exemplaar van verkocht.

Dat maakte mij niets uit: dit was mijn eerste gepubliceerde boek en het droeg de opdruk Minuit. Zoals Echenoz in zijn memoires zegt over de slechte prestaties van zijn eigen eerste boek, waren de verkopen “buiten de kwestie: ik heb een uitgever en het is Jérôme Lindon. De rest is onbelangrijk.” Ik heb het geluk gehad dat ik precies wist wat hij bedoelde.

______________________________

Jérôme Lindon door Jean Echenoz, vertaald uit het Frans door Mark Polizzotti, is verkrijgbaar bij Archipelago Books.