Marjane Satrapi, de auteur, kunstenaar, filmmaker en activist achter de bestseller Persepolis serie, is op 58-jarige leeftijd overleden.
Satrapi was een leider in zowel Frankrijk als Iran en leefde en schreef op een cultureel kruispunt. Opgegroeid in Teheran, maar opgeleid tussen Wenen en Parijs, hield haar werk zich rusteloos bezig met de binnenlandse politiek.
Ze schreef over Iraniërs die vechten voor vrijheid, zowel thuis als op straat. Ze schreef over de eenzaamheid van ontwrichting. En ze schreef over de paradox van het liefhebben van een plek die niet altijd van jou kan houden.
Zoals de Tijden aantekeningen ter herinnering, haar auto-fictiestrip Persepolis “miljoenen lezers kennis laten maken met de strijd van gewone Iraniërs tijdens de turbulente jaren rond de Islamitische Revolutie.” Het eerste deel van de memoires werd in 2000 met groot succes gepubliceerd. Het boek zorgde voor de hattrick van een crossover. Volgens die vroege jongeren was de kans net zo groot dat het op een Engelse syllabus zou staan als op de plank van een coole oudere vriend.
De razend populaire graphic novel-serie werd geprezen omdat ze subversief, geestig en politiek gedurfd was. Het verhaal volgt Marji – een slordig, punk-liefhebbend jong meisje dat nauw naar het voorbeeld van de auteur is gemodelleerd – terwijl ze volwassen wordt en een identiteit krijgt tijdens en na de fluwelen staatsgreep van 1979.
In 2007 werd van de serie een voor een Oscar genomineerde animatiefilm gemaakt. Satrapi was mederegisseur van dat project en lanceerde daarmee haar tweede carrière als filmmaker. Hoewel haar toewijding aan het humaniseren van het Iraanse volk voor een westers publiek een rode draad vormde in haar daaropvolgende artistieke praktijk, waren haar interesses breed. Ze leidde vervolgens vijf grote filmprojecten, waaronder die van 2019 Radioactief.
Onlangs keerde ze terug naar het schrijven, na een lange pauze. Een van haar laatste projecten, de grafische non-fictie bloemlezing Vrouw, leven, vrijheidonderzocht de dood van Mahsa Amini – een Koerdische vrouw die in 2022 in politiehechtenis stierf.
Satrapi was ooit een politieke partij en leidde in 2024 protesten tegen zowel haar geadopteerde als haar geboorteland. Ze bekritiseerde herhaaldelijk de Iraanse regering vanwege staatsgeweld.
En op persoonlijk vlak weigerde ze vorig jaar de Fransen te accepteren legioen van eer (“het Franse equivalent van een OBE”, per De Bewaker), daarbij verwijzend naar het hypocriete beleid van haar land in Iran.
De doodsoorzaak van Satrapi moet nog worden vrijgegeven. We weten dat ze haar geliefde echtgenoot volgt, de Zweedse producer Mattias Ripa, die in 2025 stierf. En we weten ook dat haar artistieke en politieke erfenis lange schaduwen zal werpen en dikke handschoenen zal achterlaten.
‘Vergeet nooit dat alle dictaturen hetzelfde zijn’, zei Satrapi De Bewaker in 2024. “Een nacht voordat ze vallen, zegt iedereen: ze zijn zo stevig, het is onmogelijk dat ze kunnen vallen. Dan vallen ze, en iedereen vraagt: hoe hebben ze het zo lang kunnen volhouden?”
